Dokumenty i materiały

Oryginalne materiały ze sprawy, tekst „Anteny”, reportaż telewizyjny, akta, nie są dostępne w sieci, a skany prasowe są chronione prawem autorskim. Poniżej zbieramy to, co można pokazać legalnie: dokumenty i znaki z epoki na wolnych licencjach, własne rekonstrukcje, wyraźnie oznaczone, oraz wszystkie znalezione materiały zewnętrzne.

Z epoki

Okładka paszportu służbowego PRL z 1974 roku — **Paszport służbowy PRL, 1974.** Dokument, jaki ZPR wystawiało tancerkom. Był przepustką na Zachód i pierwszą rzeczą, którą odbierano po przyjeździe.^[1]^[3] Biuro Paszportów MSW; Wikimedia Commons, domena publiczna.

Logo Pewexu, 1972. Przedsiębiorstwo Eksportu Wewnętrznego sprzedawało zachodnie towary za dolary. Jego końcówka „-ex” stała się drugą połową słowa „Dziwex”.^[5] Wikimedia Commons, domena publiczna.

Sklep Pewex w Gdańsku Wrzeszczu w 1990 roku — **Pewex w Gdańsku Wrzeszczu, 1990.** Tak wyglądał dolar w codziennym życiu PRL. Fot. MOs810, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Hotel Europejski w Warszawie — **Hotel Europejski, Warszawa.** W latach 1957–2005 hotel należał do państwowego monopolisty turystycznego Orbis. Tu odbywały się „kwalifikacje” z udziałem włoskich impresariów, tu mieszkali Cassaglia i Massieri, „dobrze znani obsłudze”, i tu ich aresztowano. W 1973 roku sądzono jego boyów i portierów za wymuszanie łapówek od prostytutek. Od 2018 roku działa jako Raffles Europejski; obecni właściciele nie mają związku ze sprawą.^[2]^[3]^[17]^[45] Fot. Robdav69, Wikimedia Commons, domena publiczna.

Wnętrze z epoki PRL w Muzeum Życia w PRL w Warszawie — **Wnętrze z epoki.** Muzeum Życia w PRL, Warszawa. Świat, z którego chciało się wyjechać. Fot. Qkiel, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Rekonstrukcje

Trasa: kwalifikacje w Warszawie, kontrakt ZPR, kluby wokół Mediolanu i Florencji; rozliczenia przez konsulat w Mediolanie. Mapa schematyczna.

Wyrok, 1984

Handel ludźmi	zarzut uchylony
Czerpanie zysków z nierządu	zarzut uchylony
Przestępstwa dewizowe	2 lata w zawieszeniu, grzywna
Osób, które poszły do więzienia	0

Źródła: Wikipedia, Kowalik.^[1]^[2]

Nagrania i audycje

Kabaret Tey, „Dziwex”, śpiewa Rudi Schuberth, 1981. Nagranie z epoki; słowa Zenon Laskowik, muzyka Hubert Szymczyński.^[9]
„Afera Dziwex – Jak PRL sprzedawał Polki do Włoch? Cała prawda”, YouTube.
„Blondynki z Polski na export | Afera Dziwex”, YouTube, marzec 2024.
„Sceny zbrodni”, odc. 85: „Paramonow. Dziwex. Najwięksi kanciarze PRL cz. 6”, podcast, Spotify (także Apple Podcasts).
Mafia PL, „Czym była afera Dziwex”, wpis na Facebooku.

Artykuły

Helena Kowalik, „Blondynki do konsumpcji”, Wprost, 2014. Najpełniejszy opis śledztwa i procesu.
„Afera »Dziwexu«, czyli Polki na eksport”, My Company Polska.
„Tajemnice spod latarni: prostytucja w PRL-u”, Styl.interia.pl.
„Dziwex”, Wikipedia oraz „Zjednoczone Przedsiębiorstwa Rozrywkowe”, Wikipedia i „Pewex”, Wikipedia.
„Proces w sprawie afery Dziweksu”, Nowa Trybuna Opolska i „Dziweks raz jeszcze”, Opole Nasze Miasto: sprawa opolska z lat 90.
Tekst piosenki „Dziwex”, Tekstowo.pl.
„La Stampa”, Turyn: 8 maja 1981 (s. 36 PDF), 5 czerwca 1981 (s. 7), 6 czerwca 1981 (s. 26 i 31). Jedyne odnalezione włoskie artykuły z epoki; omówione w rozdziale Ludzie i instytucje. Po włosku.
Giornale7, 2017 i Il Piccolo, 2021: dzieje budynku Omnibusa w Cassano Spinola. Po włosku.
UPI, „Polish police smash prostitute export ring”, Warszawa, 7 maja 1981. Jedyna odnaleziona depesza zagraniczna z epoki; cytuje „Kurier Polski”.
TIME, „Poland: The Hard-Currency Girls”, 7 maja 1973. Proces personelu Hotelu Europejskiego.
Jan Lewandowski, „Blondynki na sprzedaż”, Ekspres Reporterów nr 1, 1982. Druk, 160 stron; egzemplarze pojawiają się na Allegro.
Ramówka TVP z 6 czerwca 1981: „Atrakcja z tłem”, reportaż filmowy, 20:50.
Józef Koredczuk, „Handel ludźmi w świetle polskich dwudziestowiecznych kodyfikacji karnych”, 2021 (PDF). Art. IX przepisów wprowadzających kk z 1969 roku.

Prace naukowe

Dziś: raporty i instytucje

Archiwa obrazów

Wikimedia Commons: Pewex, Hotel Europejski, paszporty PRL.
Archiwum IPN w Warszawie, sygn. IPN BU 3838/206: „Polska Agencja Artystyczna PAGART, Warszawa Plac Zwycięstwa 9 – dokumentacja”, 1985–1989, akta Stołecznego Urzędu Spraw Wewnętrznych (m.in. prośby o informacje o osobach). inwentarz.ipn.gov.pl. Nie przeglądaliśmy tych akt.

Brakuje tu czegoś? Skan „Anteny” z kwietnia 1981 roku (13 kwietnia, s. 31, i 21–26 kwietnia, s. 8–9), nagranie „Atrakcji z tłem”, zdjęcia zespołów, wycinki o procesie z 1984 roku: jeśli masz do nich legalny dostęp, napisz na info@dziwex.com. Zostaną dodane z podaniem źródła.